7. Przykazanie ustanowienia [trzech rodzajów] eruw.
Szewa Micwot Derabanan, Siedem Przykazań Rabinicznych w: Ewa Gordon, Tarjag Micwot, 613 Przykazań Judaizmu oraz Siedem przykazań rabinicznych i Siedem przykazań dla potomków Noacha, Fundacja Laudera, Kraków 2000, s. 120:
„Eruw chacerot – fizyczne rozszerzenie pojęcia „terenu prywatnego” w Szabat, aby móc przenosić rzeczy.
Eruw tawszilin – umożliwienie gotowania w święto na potrzeby Szabatu, gdy święto przypadło w piątek (w Szabat gotowanie jest zakazane, a w święto można gotować tylko na potrzeby jednego dnia świątecznego).
Eruw techimin – wydłużenie długości drogi, jaką wolno przejść w Szabat”.
Szewa Micwot Derabanan, Siedem Przykazań Rabinicznych w: Ewa Gordon, 613 Przykazań judaizmu oraz siedem przykazań rabinicznych i Siedem przykazań dla potomków Noacha, Wydawnictwo Austeria, Kraków 2006, s. 240:
„Eruw chacerot – »zmieszanie podróży«, to fizyczne rozszerzenie »terenu prywatnego«, umożliwiające przenoszenie rzeczy w Szabat pomiędzy przestrzenią prywatną a przestrzenią publiczną i odwrotnie. Bez eruwu takie przenoszenie jest zakazane. Eruw chacerot ustanawia się przez rozciągnięcie sznurka lub drutu wokół terenu, który ma być objęty eruwem i pozostawienie w jednym miejscu jedzenia (bochenków chleba lub mac, należących do wszystkich mieszkańców terenu objętego eruwem). Dopuki chleby te nadają się do jedzenia w chwili rozpoczęcia Szabatu, cały teren objęty eruwem postrzegany jest jako jedna przestrzeń prywatna.
Eruw tawszilin – to umożliwienie gotowania na potrzeby Szabatu w święto, gdy przypadło ono w piątek, ponieważ w Szabat gotowanie jest zakazane a w święto można gotować tylko na potrzeby jednego dnia świątecznego. W przeddzień święta należy zagotować pewną ilość jedzenia, z przeznaczeniem już na Szabat. Wówczas w dniu świątecznym można gotować na potrzeby tego dnia świątecznego oraz na potrzeby następującego zaraz po święcie Szabatu. Tę odłożoną wcześniej potrawę należy zjeść w Szabat.
Eruw techimin – to wydłużenie drogi, jaką wolno przejść w Szabat. Przed Szabatem umieszcza się na granicy 2000 amot pewną ilość jedzenia. W ten sposób czyni się z tego miejsca „miejsce zamieszkania” i można wyruszyć z niego na odległość następnych 2000 amot, w wybranym kierunku.Zobacz micwa 24”.
Wyznaczenia Eruwu wynika z konieczności „zrobienia ogrodzenia wokół Tory”, o czym pisałem we wpisie Przykazania rabiniczne. W tym przypadku „ogrodzenie” dotyczy przykazania zakazującego opuszczania swojego miejsca [zamieszkania, a raczej przebywania] w Szabat.
Wj 16:29 PEC „Spójrzcie – Bóg dał wam Szabat, dlatego daje wam w piątek pożywienie na dwa dni. Niech każdy pozostanie, gdzie jest, i niech nikt nie wychodzi ze swojego miejsca [zbierać jedzenie] w sobotę.„
„Micwa 24: Zakaz wychodzenia w Szabat poza określoną granicę (techum). (Szemot 16:29)
W Szabat nie wolno wyjść dalej niż 2000 amot (1 ama to ok. 0,443m) poza granice miasta (1 ama to ok. 0,443m) jeśli na tej granicy nie został ustanowiony eruw. Eruw techumin ustanawia się w przypadku , gdy ktoś musi przekroczyć tę odległość w celu spełnienia jakiejś micwy. Przed Szabatem umieszcza się na granicy 2000 amot jedzenie, czyniąc w ten sposób z tego miejsca tzw. »miejsce zamieszkania«, z którego można wyruszyć na odległość następnych 2000 amot”.
„Nie [wolno] wyjść w Szabat poza określoną granicę (techum). (Ex. 16:29).
Według Tory nie wolno wyjść w Szabat dalej niż 2400 kubitów poza najdalej wysunięty dom. Rabini ustalili techum na nie więcej niż 2000 kubitów (około 1,5 km)”. Pardes Lauder.
Szemot 16:29, to jedyny werset w Torze Pisanej, który bezpośrednio wskazuje na zakaz wychodzenia „ze swego miejsca” w Szabat. Jednakże, Tora nie precyzuje, co dokładnie oznacza „miejsce” ani jaka jest maksymalna odległość jaką można pokonać w Szabat.
Droga Szabatu (Techum Szabat)
Chrześcijanie zapewne czytali, albo słyszeli o tzw. drodze Szabatowej (Techum Szabat), gdyż, co znamienne, „droga Szabatu” jest wspomina w Nowym Testamentcie. Natomiast takie pojęcie w Tanach (w Starym Testamencie) expressis verbis nie jest użyte. I niestety niewiele osób zna genezę „drogi Szabatowej”. Dlatego wymaga ona omówienia.
Dz 1:12 EKU „Wtedy wrócili do Jeruzalem z góry, zwanej Oliwną, która leży blisko Jeruzalem, w odległości drogi szabatowej.”
Jak się okazuje, to właśnie mędrcy judaizmu (rabini) w ramach wykładni Tory precyzyjnie określili, co oznacza „swoje miejsce” i jaka jest dopuszczalna odległość jaką można pokonać w Szabat.
Rabini zastosowali zasadę Gezeira Szawa (identycznego zarządzenia/dekretu, ). Zasada Gezeira Szawa (Gezera Szawa) jest terminem pochodzącym z egzegezy prawa żydowskiego (halachy) i odnosi się do metody interpretacji, która pozwala na zastosowanie przepisów dotyczących jednego przypadku do innego, gdy w tekstach biblijnych (Torze) pojawiają się te same lub podobne słowa/frazy, co wskazuje na intencję ustawodawcy, by traktować te przypadki podobnie. Jest to bardzo specyficzna forma analogii, oparta na precyzyjnym powiązaniu leksykalnym w tekście objawionym. Rabini, stosując tę zasadę, porównali więc werset z Księgi Wyjścia (Szemot) 16:29 z wersetem z Księgi Liczb (Bemidbar) 35:5, który mówi o 2000 amot (łokci) wokół miast należących do Lewitów jako ich „granicy” (מגרש — migrasz).
Lb 35:5 PEC „Wymierzycie poza miastem od krańca wschodniego dwa tysiące ama, od krańca południowego dwa tysiące ama, od krańca zachodniego dwa tysiące ama, od krańca północnego dwa tysiące ama – a samo miasto w środku. To będą ich miasta, [poszerzone o] otwarte przestrzenie [pól i pastwisk].”
Na tej podstawie (przez analogię) ustalili, że w Szabat nie wolno oddalać się na więcej niż 2000 amot (ok. 1,2 km lub 1,5 km, w zależności od przyjętej miary łokcia) od ostatniego domu w osadzie, w której się przebywało, lub od wyznaczonego punktu w przypadku otwartego terenu. Zastosowali tę miarę, która dotyczyła granic pastwisk dla Lewitów, do limitu poruszania się w Szabat, uznając, że taka była intencja Tory dla ogólnego wyrażenia „miejsce”. Skoro Tora określa przestrzeń wokół miasta, jako należącą do niego na 2000 amot, a Szabat zakazuje wychodzenia z „miejsca” – to „miejsce” ma taką samą granicę wg Tory. I to zostało powszechnie zaakceptowane jako „droga Szabatu” .
W toczonej dyskusji pojęcie „miejsca” w Ex 16:29 rabini zinterpretowali jako przestrzeń, którą człowiek uważa za swoje otoczenie – czyli miasto + określony promień wokół niego.
Traktat Eruwim
Traktat Eruwim w Talmudzie Babilońskim jest w całości poświęcony przepisom związanym z eruwem (symboliczną granicą, która umożliwia przenoszenie przedmiotów w Szabat na większym obszarze) i zasadom Techum Szabat.
W dyskusjach toczonych na łamach Talmudu mędrcy w temacie drogi Szabatu wnioskują także z porównania tekstu Ex 16:29 z wersetem z księgi Jozuego 3:4, gdzie mowa o odległości między Arką Przymierza a ludem (2000 łokci), i odnoszą to do dystansu między miejscem zamieszkania a aktywną przestrzenią działania.
W Talmudzie Babilońskim, w traktacie Eruwin, szczególnie na stronach 17a i 51a (oraz w wielu innych miejscach tego traktatu), mędrcy (których postrzegać należy jako prawników) szczegółowo omawiają zakaz wychodzenia poza odległość Techum Szabat (drogi Szabatowej) i precyzują, że jest to 2000 łokci (amot).
Dyskusje w tych fragmentach (17a, 51a i inne) skupiają się na praktycznych aspektach przestrzegania tego limitu: skąd liczyć 2000 łokci (od ostatniego domu, od granicy miasta), co zrobić, gdy Szabat zaskoczy kogoś w podróży, czy i jak można poszerzyć tę granicę (np. poprzez eruw techumin, czyli umieszczenie jedzenia w pewnym miejscu przed Szabatem, co ustanawia tam „miejsce zamieszkania”).
Czy Jeszua przestrzegał „drogi Szabatu”?
Nie ma jakichkolwiek dowodów na łamanie Techum Szabat przez Jeszuę. Ewangelie nie zawierają żadnych fragmentów, w których Jezus lub Jego uczniowie byliby oskarżani o przekroczenie „drogi Szabatowej” (limitu 2000 łokci), ani nie ma nawet śladów dyskusji na ten temat. Gdyby Jeszua, lub jego uczniowie łamali to przykazanie rabiniczne, zapewne zostało by to wyłapane przez jego oponentów. Spory z faryzeuszami dotyczące praw Szabatu dotyczyły innych kwestii, takich jak uzdrawianie czy zbieranie i łuskanie kłosów (co było interpretowane jako żniwa i młócenie). Tym którzy powiedzą, że nie ma napisane explicite, że Jeszua przestrzegał przykazania rabinicznego dotyczącego Szabatu, chciałbym wskazać, że Łukasz, opisujący zabranie Jezusa z Góry Oliwnej, używa tego określenia. Mamy więc bezpośredni dowód na powszechną znajomość Techum Szabat w tych czasach! Ta interpretacja już wtedy istniała i obwiązywała cały lud Izraela, także Jezusa i jego uczniów.
Dz 1:12 STERN „Wtedy wrócili, pokonując odległość drogi szabbatowej, z Góry Oliwnej do Jeruszalaim.”
Podsumowując, przykazania rabiniczne dotyczące ograniczenia obszaru poruszania się w Szabat w czasach Jeszui były powszechnie znane. Nawet doszło do sytuacji, że określenie „droga Szabatu” na trwałe weszło do języka potocznego służąc do określenia odległości, co expressis verbis widać w powyżej przytoczonej relacji Łukasza.
Zdjęcie nagłówka autorstwa: Utilisateur: Djampa, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
